Spółka komandytowa zmienia się w spółkę jawną. Wspólnicy nie wnoszą nowych wkładów ani dopłat, a mimo to trzeba zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych, bo wartość majątku spółki w wyniku jej działalności operacyjnej zwiększyła się na przestrzeni lat. Taka praktyka organów podatkowych straciła właśnie oparcie w prawie unijnym. W wyroku z 17 września 2026 r. (C-197/25) Trybunał Sprawiedliwości UE wskazał jednoznacznie, że przekształcenie jednej spółki osobowej w inną nie podlega opodatkowaniu, jeżeli nie towarzyszy mu wniesienie wkładu kapitałowego.

Zwiększenie majątku, którego nie było

Spółka komandytowa została przekształcona w spółkę jawną. Wkłady wspólników w spółce przekształconej określono w tej samej wysokości co wcześniej, a wspólnicy nie wnieśli żadnych dodatkowych wkładów. Orzekające w sprawie organy podatkowe uznały jednak, że doszło do „zwiększenia majątku spółki osobowej” w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych („PCC”). 

Zgodnie z tym przepisem opodatkowane są zmiany umowy spółki, do których zalicza się przekształcenie lub łączenie spółek, jeżeli ich wynikiem jest zwiększenie majątku spółki osobowej lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej. Organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że ponieważ wartość majątku spółki jawnej była wyższa niż wartość pierwotnie wniesionych wkładów, to nastąpiło zwiększenie majątku podlegającego opodatkowaniu. Organy podatkowe stosują bowiem rozumowanie, wedle którego cały majątek, który w momencie przekształcenia trafia do spółki stanowi jej „wkład”, niezależnie od tego, czy pochodzi z pierwotnych wkładów wspólników, czy z zysków lub składników majątku nabytych przez spółkę w toku prowadzonej działalności. Także w omawianym przypadku zwiększenie wartości majątku spółki było po prostu wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej. 

Naczelny Sąd Administracyjny powziął wątpliwość co do prawidłowości tej wykładni. Ustalając, że wspólnicy nie dokonali dodatkowych wkładów pieniężnych ani niepieniężnych na moment przekształcenia, skierował do TSUE pytanie, czy w takich okolicznościach istnieje jednak „zwiększenie majątku spółki osobowej” w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy PCC. 

Stanowisko TSUE – brak podatku gdy nie podwyższono wkładów 

Trybunał zakwestionował praktykę stosowaną przez organy podatkowe i odpowiedział, że art. 9 dyrektywy 2008/7 dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, że skorzystanie przez państwo członkowskie z uprawnienia przewidzianego w tym art. 9 dyrektywy nie pozwala temu państwu członkowskiemu na pobranie podatku pośredniego od przekształcenia bez wniesienia wkładu kapitałowego. Takie przekształcenie powinno być zwolnione z wszelkich form podatków pośrednich, ponieważ przepis art. 5 ust. 1 lit. d) ppkt (i) dyrektywy zakazuje nakładania jakiegokolwiek podatku pośredniego na przekształcenie spółki kapitałowej w inny rodzaj spółki kapitałowej, a w połączeniu z art. 2 ust. 2 dyrektywy oznacza to, że przekształcenie zarobkowej spółki komandytowej w zarobkową spółkę jawną co do zasady korzysta z tej ochrony.

Brak opodatkowania ma zastosowanie tylko wtedy, gdy przekształceniu nie towarzyszy wniesienie dodatkowego wkładu kapitałowego, w postaci podwyższenia wkładów przez wspólników czy dołączenia nowych wspólników wnoszących do spółki majątek.

Kiedy podatnicy mogą ubiegać się o zwrot podatku?

Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem pięciu lat, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Kto zapłacił podatek przy przekształceniu (w roku 2021 lub później) dobrowolnie, a nie prowadził sporu, może zatem do końca 2026 r. złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty.

Podatnicy, którzy zapłacili podatek w wyniku niezaskarżonej decyzji organu podatkowego mają jeden miesiąc od publikacji ww. wyroku TSUE na wniosek o wznowienie postępowania podatkowego. Jeśli zaś podatek uiszczono po wydaniu prawomocnego wyroku przez sąd administracyjny, termin na wniesienie wniosku o wznowienie postępowania wynosi trzy miesiące od daty publikacji wyroku, ale maksymalnie pięć lat od jego uprawomocnienia się. 

Podatnikom, którzy mają jeszcze otwarty termin na żądanie zwrotu nadpłaty, warto przypomnieć, że nadpłata podlega oprocentowaniu, a z uwagi na wydanie wyroku przez TSUE, oprocentowanie nalicza się już od dnia powstania nadpłaty (art. 78 § 3 pkt 3a Ordynacji).