Dnia 1 czerwca 2026 r. weszła w życie nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie art. 131^1a § 1 i § 1¹ k.p.c. Zmiana ta wynika z ustawy z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1172). Należy przy tym odróżnić zasadniczą część regulacji „portalowej”, która weszła w życie z dniem 1 marca 2026 r., od przepisów dotyczących art. 131^1a § 1 i § 11 k.p.c. Te ostatnie — jako art. 1 pkt 11 lit. a i b nowelizacji — zgodnie z art. 16 ustawy weszły w życie później niż pozostałe rozwiązania portalowe, bo dopiero z dniem 1 czerwca 2026 r.

W aktualnym stanie prawnym sąd może doręczać pisma przez portal informacyjny nie tylko pełnomocnikom, ale i samej stronie, która wybierze ten kanał — a wybór ten uruchamia jednocześnie 14‑dniową fikcję doręczenia. Dla stron oznacza to konieczność świadomej decyzji: wygoda elektronicznego obiegu pism idzie bowiem w parze z ryzykiem przegapienia terminu procesowego.

W ramach uwag wstępnych dla porządku należy przy tym odróżnić doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego sądów powszechnych od doręczeń realizowanych w systemie e‑Doręczeń (na gruncie ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych). Są to dwa odrębne kanały komunikacji, funkcjonujące niezależnie i wdrażane etapowo, których w praktyce nie należy utożsamiać. Niniejsze uwagi dotyczą wyłącznie doręczeń sądowych dokonywanych przez portal informacyjny.

Nowe podmioty i wybór strony

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami dokonywanie przez sąd doręczeń za pośrednictwem portalu informacyjnego możliwe jest również w odniesieniu do nowych kategorii podmiotów, tj. komornika sądowego lub stałego mediatora, a także wobec strony, która dokonała wyboru takiego sposobu doręczania.

Wybór strony ma charakter dobrowolny i jest dokonywany w odniesieniu do konkretnej sprawy. W praktyce omawiany mechanizm zyskuje znaczenie w stosunku do stron działających osobiście — zawodowi pełnomocnicy procesowi objęci są bowiem doręczeniami przez portal z mocy art. 131^1a § 1 k.p.c., niezależnie od złożenia oświadczenia. Z dniem 1 czerwca 2026 r. powstała tym samym możliwość doręczania przez portal także samej stronie; aktualizuje się ona po złożeniu przez nią oświadczenia o wyborze tego sposobu doręczeń.

Rozszerzony katalog pism

Znowelizowane przepisy rozszerzają nadto katalog pism, które mogą być doręczane za pośrednictwem portalu informacyjnego. W aktualnym stanie prawnym doręczanie takich pism nie jest bowiem ograniczone do „pism sądowych” — możliwość ta obejmuje ponadto „odpisy pism procesowych lub innych dokumentów niepochodzących od sądu, którymi sąd dysponuje w postaci elektronicznej”.

Innymi słowy, przez portal informacyjny sąd może doręczać również pisma pochodzące od drugiej strony czy też od podmiotów innych niż strony i sąd, o ile dysponuje nimi w wersji elektronicznej — a zatem pisma nieobjęte mechanizmem doręczeń bezpośrednich z art. 132 § 1 k.p.c.

Doręczenia portalowe a doręczenia wzajemne między pełnomocnikami

Od doręczeń sądowych dokonywanych do strony za pośrednictwem portalu odróżnić należy wprowadzoną tą samą nowelizacją (z dniem 1 marca 2026 r.) możliwość dokonywania doręczeń wzajemnych między profesjonalnymi pełnomocnikami za pośrednictwem portalu informacyjnego (art. 132 k.p.c.). Co do zasady utrzymano obowiązek wzajemnego, bezpośredniego doręczania sobie odpisów pism przez adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych oraz Prokuratorię Generalną, przy jednoczesnym dopuszczeniu kanału portalowego jako jednej z dróg jego realizacji. Tryb ten należy odróżniać od doręczenia, którego sąd dokonuje stronie korzystającej z wyboru, o którym mowa w art. 131^1a § 1 k.p.c. — w tym drugim wypadku odpis nie jest doręczany przez przeciwnika procesowego (jego pełnomocnika), lecz przez sąd. Podobnie strona, która dokonała wyboru doręczania pism za pomocą portalu informacyjnego, nie kieruje doręczeń bezpośrednich do strony przeciwnej ani jej pełnomocników.

Należy przy tym zauważyć, że strona, która dokonała wyboru takiego sposobu doręczania, nie podlega mechanizmowi doręczeń bezpośrednich. Elektroniczny odpis doręczany jest jej zatem nie bezpośrednio przez drugą stronę (jej pełnomocnika), lecz przez sąd.

Fikcja doręczenia i jej skutki dla terminów

Wymaga zasygnalizowania, że dokonując wyboru doręczeń za pośrednictwem portalu informacyjnego, strona poddaje się jednocześnie mechanizmowi fikcji doręczenia z art. 131^1a § 2 k.p.c. Pismo uznaje się za doręczone w chwili wskazanej w dokumencie potwierdzającym doręczenie, a w braku takiego dokumentu doręczenie uznaje się za skuteczne po upływie 14 dni od dnia umieszczenia treści pisma w portalu informacyjnym. Ma to doniosłe znaczenie dla biegu terminów procesowych, zwłaszcza dla strony niereprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, która — wybierając ten sposób doręczeń dla wygody — przyjmuje na siebie ciężar regularnego monitorowania konta w portalu. Brak takiej staranności rodzi ryzyko skutecznego doręczenia mimo faktycznego niezapoznania się z pismem.

Obowiązek sądu obejmuje — w razie dokonania takiego wyboru — zawsze pisma sądowe, a odpisy pism procesowych lub innych dokumentów niepochodzących od sądu wyłącznie wówczas, gdy sąd dysponuje nimi w postaci elektronicznej. Sąd będzie zaś zawsze dysponował odpisem pisma w postaci elektronicznej, jeżeli zostanie ono wniesione przez drugą stronę za pośrednictwem portalu informacyjnego.

Oświadczenie o wyborze i rezygnacji

Zgodnie z art. 131^1a § 1¹ k.p.c. oświadczenie o wyborze sposobu doręczeń, o którym mowa w § 1, lub oświadczenie o rezygnacji z niego strona składa za pośrednictwem portalu informacyjnego i opatruje kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Oświadczenie o rezygnacji strona może złożyć również na piśmie. Oświadczenie o rezygnacji odnosi skutek prawny z chwilą zawiadomienia sądu.

Skuteczność z datą zawiadomienia sądu oznacza odstępstwo od ogólnej zasady art. 165 § 2 k.p.c., w myśl której oddanie pisma procesowego w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo w zagranicznej placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem tego pisma do sądu.

W ten sposób ustawodawca ograniczył możliwość wykorzystywania omawianego mechanizmu do obstrukcji postępowania. Gdyby bowiem strona wybrała doręczenia za pośrednictwem portalu informacyjnego, a następnie zrezygnowała z nich listem poleconym, skuteczność doręczeń elektronicznych sądu zostaje zachowana aż do chwili wpływu oświadczenia o rezygnacji do sądu.

Nietrudno jednak wyobrazić sobie wykorzystywanie tego mechanizmu do generowania nieprawidłowości w zakresie doręczeń, w szczególności w razie częstych zmian sposobu doręczeń dokonywanych przez stronę. Z doświadczenia autora jako profesjonalnego pełnomocnika wynika, że pisma sądowe potrafią być adresowane na adresy wielokrotnie wskazywane jako nieprawidłowe — z problemem tym zetknął się chyba każdy pełnomocnik procesowy, któremu zdarzyło się np. zmienić adres kancelarii.

Ocena

Poza powyższymi wątpliwościami na plus ocenić należy rozszerzenie katalogu pism podlegających doręczeniu za pośrednictwem portalu informacyjnego, jak też możliwość dokonywania takich doręczeń również wobec samych stron postępowania, które dokonały takiego wyboru — choćby niereprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników. Nowelizacja stanowi z pewnością krok w kierunku pełniejszego wykorzystania możliwości portalu informacyjnego oraz dalszej informatyzacji postępowania cywilnego.