Branża budowlana od lat generuje jedne z najczęstszych i najbardziej skomplikowanych sporów sądowych. Opóźnienia, nierozliczone wynagrodzenia, wady robót, konflikty z podwykonawcami – każde z tych zagadnień potrafi przerodzić się w wieloletni proces. Ustawodawca postanowił więc zmusić strony do uczestnictwa w mediacjach, wprowadzając do Kodeksu postępowania cywilnego w art. 458^3a § 1, który obowiązuje od 1 marca 2026 r.

Na czym polega zmiana?

Dotychczas sądy mogły kierować strony do mediacji, lecz nie miały takiego obowiązku. Nowy przepis całkowicie to zmienia: w sprawach wynikających z umów o roboty budowlane oraz innych umów ściśle związanych z procesem budowlanym sąd jest zobowiązany skierować strony do mediacji – i to jeszcze przed posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę. Innymi słowy: zanim sędzia zajmie się meritum sporu, strony muszą najpierw sprawdzić, czy możliwe jest porozumienie przy udziale bezstronnego mediatora. Jednocześnie, zgodnie z art. 458^3a § 3 KPC po skierowaniu stron do mediacji sąd powinien podejmować czynności służące do przygotowania posiedzenia przygotowawczego albo rozprawy. Ma to zapobiec wydłużeniu spraw przez obowiązkowe skierowanie do mediacji. Dopiero praktyka pokaże, jak sądy będą realizować ten obowiązek. 

Jakich spraw dotyczy nowy przepis?

Zakres regulacji jest szeroki. Obejmuje nie tylko sprawy z umów o roboty budowlane ale też ze ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych. Interpretacja pojęcia „ścisłego związku z procesem budowlanym” będzie zapewne kształtowana przez orzecznictwo.

Czy mediacja jest naprawdę obowiązkowa?

Skierowanie do mediacji przez sąd jest obowiązkowe, natomiast sama mediacja opiera się na zasadzie dobrowolności – mediator nie wydaje żadnego orzeczenia i nie może narzucić stronom ugody. Odmowa przystąpienia do mediacji przez stronę wymaga wyraźnego sprzeciwu wyrażonego w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji, zgodnie z art. 205⁸ § 2 KPC. Jeżeli mediacja nie przyniesie rezultatu lub strony odmówią udziału, sprawa wróci na zwykłą ścieżkę sądową. 

Jakie korzyści daje mediacja?

Skuteczna mediacja trwa tygodnie lub miesiące, a nie lata. Zgodnie z art. 458^3a § 2 KPC czas trwania mediacji skierowanej przez sąd w sprawach budowlanych wynosi do trzech miesięcy – z możliwością przedłużenia przez sąd na wniosek mediatora lub obu stron, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu zakończeniu sprawy. W praktyce oznacza to, że strony mają realną, ograniczoną czasowo szansę na wypracowanie porozumienia bez angażowania się w długotrwały proces sądowy. Termin ten jest jednocześnie na tyle elastyczny, by umożliwić prowadzenie kilku sesji mediacyjnych, zebranie dokumentacji i konsultacje techniczne – co w złożonych sporach budowlanych ma szczególne znaczenie. Co istotne, mediacja odbywa się przy drzwiach zamkniętych, a ujawnione w jej toku informacje nie mogą być wykorzystane w późniejszym postępowaniu.

Mediacja jest też wielokrotnie tańsza od procesu sądowego – honorarium mediatora to ułamek kosztów pełnomocników, biegłych i opłat sądowych, w szczególności gdy spory trwają latami w wielu instancjach i wymagają opinii biegłych sądowych. 

Wreszcie mediacja pozwala wypracować rozwiązania, które uporządkują dalsze stosunki między spierającymi się stronami, jak np. harmonogram napraw, modyfikację kontraktu czy wzajemną kompensatę wierzytelności.

Bez wątpienia natomiast, efektywność nowej regulacji będzie zależała od podejścia samych stron – od tego, czy potraktują mediację jako formalność do odhaczenia, czy jako rzeczywistą szansę na szybkie zakończenie sporu.

Wychodząc naprzeciw nowym wymogom prawnym i rosnącemu zapotrzebowaniu rynku, tworzymy w naszej Kancelarii Centrum Mediacji. W naszym Zespole znajdują się doświadczeni mediatorzy specjalizujący się w sporach budowlanych i kontraktowych, którzy są gotowi wesprzeć Klientów na każdym etapie postępowania mediacyjnego – zarówno jako pełnomocnicy strony, jak i jako bezstronni mediatorzy prowadzący postępowanie. Jeśli Twoja firma stoi przed perspektywą sporu budowlanego lub zostałeś już skierowany do mediacji przez sąd, zapraszamy do kontaktu – pomożemy skutecznie i sprawnie zakończyć spór.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji.