Wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe z prawem zakazu najmu krótkoterminowego

Damian Michalski
23.10.2026

Wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe uzyskają ustawowe prawo do zakazania najmu krótkoterminowego (typu Airbnb, Booking) w swoich budynkach – zwykłą większością głosów. Mechanizm wprowadza nowy art. 39b ustawy o usługach hotelarskich (dalej: u.u.h.) oraz nowy art. 22 ust. 3 pkt 11 ustawy o własności lokali (dalej: u.w.l.), uchwalone przez Sejm 8 października 2026 r. To zmiana paradygmatu. Dotąd wspólnota mogła decydować wyłącznie o zarządzie nieruchomością wspólną, a uchwały ingerujące w sposób korzystania z lokali były wzruszalne (wyrok SN z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 600/08).

Teraz władztwo wspólnoty obejmie sposób korzystania z samych lokali. Zakaz zadziała z opóźnieniem: kluczowe przepisy wchodzą w życie 1 stycznia 2028 r., a lokale już wynajmowane mogą działać jeszcze 6 miesięcy od podjęcia uchwały. Rozwiązanie – nieobecne w projekcie rządowym i nieomówione w jego uzasadnieniu – budzi poważne wątpliwości konstytucyjne i interpretacyjne. Spodziewamy się sporów o uchwały i o samą ustawę. Zakaz nie jest samowykonalny. Za samo naruszenie uchwały nie grozi żadna kara – sankcje (do 50 000 zł dla właściciela, do 50 000 zł za każde naruszenie dla platformy) uruchamia dopiero wykreślenie obiektu z ewidencji na wniosek wspólnoty lub spółdzielni.

Etap legislacyjny: według stanu na 22 października 2026 r. ustawa została przekazana Prezydentowi do podpisu. Prezydent ma 21 dni od jej przedstawienia na podpisanie (art. 122 ust. 2 Konstytucji); może też odmówić podpisu (weto) albo skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego.

Punkt wyjścia: wspólnota zarządza częściami wspólnymi, nie lokalami

W obecnym stanie prawnym kompetencje wspólnoty mieszkaniowej ograniczają się do zarządu nieruchomością wspólną (art. 1 ust. 1, art. 6, art. 22 u.w.l.). Katalog czynności przekraczających zwykły zarząd z art. 22 ust. 3 u.w.l. jest otwarty, ale wszystkie jego pozycje dotyczą nieruchomości wspólnej. Jedynym wyjątkiem jest wymóg zgody właścicieli na połączenie lub podział lokali (art. 22 ust. 4 u.w.l.).

Sąd Najwyższy w wyroku z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 600/08, sformułował tę zasadę wprost: „Właściciele lokali nie mogą podejmować żadnych uchwał, które ingerowałyby w prawa odrębnej własności lokali”. Za takie uznał m.in. postanowienia regulaminu porządku domowego wprowadzające zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w lokalach bez zgody wspólnoty oraz obowiązek zawiadamiania zarządu o wynajęciu lokalu. Postanowienia te pozostawały – zdaniem SN – w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi art. 13 u.w.l. oraz art. 140 i 144 k.c.

SN poszedł dalej: nawet art. 22 ust. 4 u.w.l. „budzi wątpliwości z punktu widzenia zgodności z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP”. Ta uwaga nabiera dziś szczególnego znaczenia, bo nowelizacja tworzy wyjątek znacznie dalej idący.

W konsekwencji uchwały „antyairbnb” – zakazujące najmu krótkoterminowego, uzależniające go od zgody wspólnoty lub nakładające obowiązki informacyjne – były zasadniczo pozbawione podstawy prawnej i narażone na uchylenie w trybie art. 25 u.w.l. Wspólnotom pozostawały instrumenty reaktywne: obowiązki z art. 13 ust. 1 u.w.l., roszczenia z art. 144 i art. 222 § 2 k.c., a w skrajnych przypadkach żądanie sprzedaży lokalu w drodze licytacji (art. 16 u.w.l.). Wszystkie wymagają wykazania konkretnych uciążliwości i są czasochłonne.

Nowy mechanizm: uchwała o zakazie i jej egzekwowanie przez ewidencję

Uchwałę zakazującą świadczenia usług hotelarskich w tzw. innych obiektach (art. 35 ust. 2 u.u.h.) będą mogli podjąć właściciele lokali we wspólnocie albo walne zgromadzenie spółdzielni mieszkaniowej (art. 39b ust. 1 u.u.h.). Zakaz może objąć całą nieruchomość albo jej część. 

Co jest zakazane. Nowa definicja usług hotelarskich obejmuje wynajem „krótkoterminowy, trwający krócej niż 30 dni jednorazowo w stosunku do jednego klienta” i „ogólnie dostępny” (art. 3 ust. 1 pkt 8 u.u.h.). Najem na 30 dni i dłużej – średnio- i długoterminowy – pozostaje poza zakresem zakazu.

Jaką większością. We wspólnocie ustanowienie zakazu staje się czynnością przekraczającą zwykły zarząd (nowy art. 22 ust. 3 pkt 11 u.w.l.). Uchwała zapada więc większością głosów liczoną według udziałów (art. 23 ust. 2 u.w.l.), także w trybie indywidualnego zbierania głosów. W spółdzielni wymagana jest większość ponad 50% liczby uprawnionych do głosowania (art. 39b ust. 2 u.u.h.) – czyli ogółu uprawnionych, nie tylko obecnych.

Okres przejściowy. Przedsiębiorca, który już świadczy usługi w danej nieruchomości, może je świadczyć najpóźniej do upływu 6 miesięcy od podjęcia uchwały (art. 39b ust. 3 u.u.h.).

Sama uchwała nie wiąże platform ani gości. Jej skuteczność zapewnia publicznoprawna ewidencja – uchwała prywatnej wspólnoty wywołuje w ten sposób skutek administracyjny:

  1. Wspólnota lub spółdzielnia podejmuje uchwałę o zakazie.
  2. Składa wniosek o wykreślenie obiektu do wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
  3. Organ „wykreśla” obiekt z ewidencji innych obiektów (art. 40 ust. 4d pkt 1 u.u.h.) – nie wcześniej niż dzień po upływie 6 miesięcy od podjęcia uchwały (ust. 4e). Brzmienie przepisu sugeruje brak luzu decyzyjnego organu.
  4. Wykreślony obiekt traci numer ID w Centralnym Wykazie Turystycznych Obiektów Noclegowych. Bez tego numeru oferta nie powinna być publikowana na platformie (rozporządzenie (UE) 2024/1028).
  5. Dalsze świadczenie usług bez wpisu i oferty bez numeru ID uruchamiają administracyjne kary pieniężne (szerzej: pkt 3).
  6. Sankcje: zakaz nie jest samowykonalny

Ustawa nie przewiduje sankcji za samo naruszenie uchwały o zakazie. Sankcje działają pośrednio – dopiero po wykreśleniu obiektu z ewidencji na wniosek wspólnoty lub spółdzielni.

Do czasu wykreślenia właściciel, który po upływie okresu przejściowego nadal wynajmuje lokal, nie podlega karze. Art. 45e u.u.h. obejmuje świadczenie usług „bez uzyskania wpisu do właściwej ewidencji albo po jego zawieszeniu”, a nie świadczenie wbrew zakazowi. Jeżeli wspólnota nie złoży wniosku, zakaz pozostanie martwy.

Po wykreśleniu obiektu zastosowanie znajdą następujące sankcje:

NaruszenieAdresatWysokośćKto nakładaPrzepis u.u.h.
Świadczenie usług bez wpisu do ewidencjiwłaściciel lub operatordo 50 000 złmarszałek województwa na wniosek wójta, w drodze decyzji (odwołanie do SKO)art. 45e, art. 45f ust. 3–5
Oferta bez numeru IDwłaściciel lub operatordo 50 000 złjak wyżejart. 45f ust. 2–5
Naruszenie obowiązków dotyczących numerów rejestracyjnych (art. 6, art. 7 ust. 2–3, art. 9 rozp. 2024/1028)platforma internetowado 50 000 zł za każde naruszenie, po bezskutecznym 7-dniowym wezwaniumarszałek województwa na wniosek wójta, w drodze decyzji (odwołanie do SKO)art. 45g

Najskuteczniejszym ogniwem będą w praktyce platformy: oferta pozbawiona ważnego numeru rejestracyjnego powinna zostać usunięta lub zablokowana. Wspólnota nie może sama wnioskować o nałożenie kary – może jedynie zawiadomić wójta, który kieruje wniosek do marszałka.

Droga cywilna jest niepewna. Ustawa nie przyznaje wspólnocie roszczenia o zaniechanie najmu opartego na samej uchwale. Pozostaje art. 16 u.w.l. (żądanie sprzedaży lokalu w drodze licytacji) z argumentacją, że uporczywe łamanie zakazu stanowi wykraczanie przeciwko porządkowi domowemu – to jednak środek ostateczny, stosowany przez sądy wąsko. Roszczenia z art. 13 u.w.l. i art. 144 k.c. nadal wymagają wykazania konkretnych uciążliwości.

Zmiana paradygmatu: wspólnota decyduje o sposobie korzystania z lokali

Nowelizacja tworzy drugi – po art. 22 ust. 4 u.w.l. – i znacznie dalej idący wyjątek od zasady, że wspólnota nie wkracza w sferę odrębnej własności lokalu. Art. 22 ust. 4 dotyczy zmiany przedmiotu własności (połączenie, podział), która wpływa na udziały w nieruchomości wspólnej. Nowy pkt 11 dotyka natomiast rdzenia uprawnień właściciela z art. 140 k.c.: używania rzeczy i pobierania z niej pożytków.

Problem jest, jak się wydaje, bliźniaczy wobec zakazów prowadzenia działalności gospodarczej w lokalach. Zakaz najmu krótkoterminowego to w istocie zakaz określonej formy gospodarczego wykorzystania lokalu – dokładnie ten rodzaj ingerencji, który SN w sprawie II CSK 600/08 uznał za niedopuszczalny. Ustawodawca nie podważa tej linii orzeczniczej, lecz tworzy wąski, ustawowy wyjątek od niej.

Z tego wynikają dwa wnioski praktyczne:

  • Wyjątek należy wykładać ściśle. Nowelizacja nie daje wspólnotom ogólnej władzy regulacyjnej nad lokalami. Uchwały zakazujące najmu długoterminowego, działalności gospodarczej czy nakładające obowiązki informacyjne pozostaną – w świetle II CSK 600/08 – sprzeczne z prawem.
  • Źródłem ograniczenia staje się ustawa, co formalnie odpowiada wymogowi art. 64 ust. 3 Konstytucji. O tym, czy i gdzie ograniczenie zadziała, decyduje jednak większość współwłaścicieli, a nie ustawodawca ani organ publiczny.

Za przyjętym rozwiązaniem przemawia argument z nieruchomości wspólnej. Udział w niej jest prawem związanym z własnością lokalu (art. 3 ust. 1 u.w.l.), a najem krótkoterminowy intensyfikuje korzystanie z klatek, wind, systemów dostępu i miejsc gromadzenia odpadów oraz zwiększa rotację osób w budynku. Kompetencja wspólnoty nie jest więc oderwana od jej naturalnej domeny – choć jej skutek dotyka samego lokalu.

Zgodność przedmiotowych rozwiązań z Konstytucją RP może być jednak dyskusyjna. 

Porównanie z uzasadnieniem projektu: zakaz dodano później

Rządowy projekt nowelizacji nie przewidywał prawa wspólnot i spółdzielni do zakazania najmu krótkoterminowego. Jego uzasadnienie nie wspomina o art. 39b u.u.h., nowym art. 22 ust. 3 pkt 11 u.w.l., wykreśleniu na wniosek wspólnoty ani o gminnych strefach wyłączenia. Mechanizmy te pojawiły się dopiero po wniesieniu projektu do Sejmu.

ElementProjekt rządowy (wg uzasadnienia)Ustawa uchwalona przez Sejm
Zakaz uchwałą wspólnoty lub spółdzielni (art. 39b u.u.h., art. 22 ust. 3 pkt 11 u.w.l.)brakwprowadzony; od 1 stycznia 2028 r.
Wykreślenie na wniosek wspólnoty lub spółdzielni (art. 40 ust. 4d–4e)brakwprowadzone
Gminne strefy wyłączenia (art. 44b)brakwprowadzone; od 1 stycznia 2028 r.
Wykreślenie za naruszenia porządku (art. 41b)„powtarzające się uchybienia”; decyzja; obiekty hotelarskie i inne obiektytrzy naruszenia w ciągu 6 miesięcy; formuła „wykreśla”; tylko inne obiekty
Wejście w życiecałość po 14 dniach od ogłoszeniaco do zasady po 14 dniach; zakaz, wykreślenie na wniosek wspólnoty i strefy – 1 stycznia 2028 r.
Terminy dostosowawczesztywne daty (30 września, 15 i 31 października 2026 r.)3 i 4 miesiące od wejścia w życie

Brak ratio legis dla najdalej idącej zmiany. Uzasadnienie zapowiada, że nowelizacja ma być „drogą ewolucji, nie zaś rewolucji”. Tymczasem jej najdalej idące rozwiązanie nie zostało w nim w ogóle omówione, a ocena skutków regulacji sporządzona dla projektu rządowego nie mogła go obejmować. To istotny argument w sporze o proporcjonalność: ustawodawca nie wykazał, dlaczego zakaz generalny jest konieczny obok kontroli na zgłoszenie i mechanizmu trzech naruszeń.

Projektodawca sam przywołał standard konstytucyjny. Powołując wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19, przeniósł sankcje z rozporządzenia do ustawy. Wskazał przy tym, że ograniczenia wolności działalności gospodarczej wymagają ustawy i muszą spełniać przesłanki art. 31 ust. 3 Konstytucji. Mechanizm zakazu, dodany później, takiej analizy nie przeszedł.

Wątpliwości konstytucyjne

Ustawowa podstawa nie przesądza o konstytucyjności rozwiązania. Kluczowe pytanie brzmi: czy oddanie decyzji o ograniczeniu własności zwykłej większości prywatnych współwłaścicieli – bez przesłanek, uzasadnienia i rekompensaty – spełnia test proporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Własność i proporcjonalność (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 3, art. 31 ust. 3). Ustawa nie formułuje żadnych przesłanek zakazu – nie wymaga wykazania uciążliwości, naruszeń porządku ani skali najmu w budynku. Zakaz można więc wprowadzić także tam, gdzie żaden problem nie wystąpił. Nadto, w odróżnieniu od art. 22 ust. 4 u.w.l., który w razie odmowy zgody na połączenie lub podział lokalu pozwala zainteresowanemu właścicielowi żądać rozstrzygnięcia przez sąd, ustawa nie przewiduje sądowego rozstrzygnięcia co do istoty – właścicielowi pozostaje jedynie zaskarżenie uchwały w trybie art. 25 u.w.l. 

Kontrargument: istota prawa pozostaje nienaruszona. Właściciel zachowuje prawo do zamieszkiwania w lokalu, jego zbycia oraz najmu na 30 dni i dłużej. Cel regulacji – ochrona praw innych osób i porządku publicznego – mieści się w katalogu art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Wolność działalności gospodarczej (art. 20 i 22). Ograniczenie dopuszczalne jest wyłącznie „ze względu na ważny interes publiczny”. Tymczasem uchwała może wyrażać jedynie prywatny interes większości współwłaścicieli i nie musi wykazywać związku z interesem publicznym. Niewątpliwie natomiast najem krótkoterminowy stanowić może (i bardzo często stanowi) formę wykonywania działalności gospodarczej. 

Równość (art. 32). Wątpliwości budzi możliwość zakazu tylko w „części nieruchomości”, co otwiera drogę do uchwał wymierzonych w konkretnego właściciela.

Zaufanie do państwa i interesy w toku (art. 2). Inwestorzy, którzy nabyli lokale z kredytem pod najem krótkoterminowy, otrzymują 6 miesięcy od uchwały. Łącznie z odroczonym wejściem w życie (1 stycznia 2028 r.) daje to jednak co najmniej ok. 20 miesięcy od dziś – co może zostać uznane za wystarczające dostosowanie.

Problemy interpretacyjne i luki praktyczne

Najpoważniejszy problem to rozjazd terminów wejścia w życie. Ustawa trafiła już do Prezydenta, więc usunięcie poniższych wątpliwości wymagałoby kolejnej nowelizacji.

  1. Kompetencja z u.w.l. wcześniej niż zakaz z u.u.h. Art. 3 nowelizacji (nowy art. 22 ust. 3 pkt 11 u.w.l.) nie został wymieniony w wyjątkach z art. 8, wejdzie więc w życie 14 dni po ogłoszeniu. Art. 39b u.u.h. oraz art. 40 ust. 4d pkt 1 i ust. 4e wchodzą w życie dopiero 1 stycznia 2028 r. 
  2. Charakter wyliczenia w art. 40 ust. 4d. Przesłanki wykreślenia na wniosek wspólnoty (pkt 1 – zakaz, pkt 2 – naruszenia z art. 41b) nie są połączone słowem „lub” ani „łącznie”. Wykładnia językowa dopuszcza odczytanie kumulatywne, które czyniłoby zakaz praktycznie martwym. Wykładnia systemowa (ust. 4e odnosi się tylko do pkt 1) przemawia jednak za alternatywą.
  3. Nowe i ponowne zgłoszenia po uchwale. Ustawa nie przewiduje odmowy wpisu obiektu położonego w nieruchomości objętej zakazem, a zgłoszenie (art. 39 ust. 3 u.u.h.) nie obejmuje oświadczenia o braku zakazu. Każdy nowy lub ponownie zgłoszony obiekt zostanie więc wpisany, a wspólnota będzie musiała każdorazowo wnioskować o jego wykreślenie.
  4. Małe wspólnoty i umowny sposób zarządu. Art. 22 u.w.l. nie ma zastosowania w małych wspólnotach (art. 19 u.w.l.), gdzie stosuje się przepisy k.c. o współwłasności. Czynność przekraczająca zwykły zarząd wymaga tam zgody wszystkich współwłaścicieli albo orzeczenia sądu (art. 199 k.c.). 
  5. Tylko zakaz czy także ograniczenia? Ustawa mówi wyłącznie o „zakazie”. Za dopuszczalnością łagodniejszych uchwał (limit lokali, warunki, ograniczenia sezonowe) przemawia argument a maiori ad minus. Przeciw – ścisła wykładnia wyjątku od zasady z II CSK 600/08. Do czasu wypowiedzi sądów zalecamy ostrożność.
  6. Kogo dotyczy zakaz. Formalnie każdego: art. 39b ust. 1 odnosi się do samego świadczenia usług hotelarskich, a uchwała wiąże wszystkich właścicieli. Egzekucja administracyjna opiera się jednak na ewidencji, do której zgłoszenia obowiązani są wyłącznie przedsiębiorca i rolnik (art. 39 ust. 3). Wobec osoby niebędącej przedsiębiorcą nie zadziała więc wykreślenie, kontrola na zgłoszenie sąsiadów (ograniczona do lokali „podlegających wpisowi”), kary związane z wpisem i numerem ID ani obowiązki platform. Krąg takich osób jest jednak węższy, niż sugeruje pojęcie „najmu prywatnego”: status przedsiębiorcy ocenia się obiektywnie (art. 3 Prawa przedsiębiorców), niezależnie od wpisu do CEIDG i od rozliczania przychodów w PIT jako najmu prywatnego. Wobec niezarejestrowanego przedsiębiorcy zakaz działa zatem pośrednio – grozi mu kara z art. 45e za świadczenie usług bez wpisu, co stanowi jednocześnie nową kategorię ryzyka dla tego rodzaju podmiotów. 
  7. Najem na 30 dni i dłużej. Pozostaje poza zakazem (liczy się rzeczywisty czas trwania usługi): dla wspólnot to ryzyko obejścia, dla wynajmujących – kierunek dostosowania.

Autor

Damian Michalski
Radca prawny, Counsel+48 22 416 60 04damian.michalski@jklaw.pl

Zobacz inne wpisy