Na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów^[1]opublikowano założenia do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo lotnicze^[2] („Projekt”). Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa infrastruktury ostateczna wersja Projektu ma zostać przyjęta w drugim kwartale 2026 r. (nr Projektu w wykazie prac Rządowego Centrum Legislacji – UC145).

Dostosowanie obecnie obowiązujących przepisów do unijnych wymogów w zakresie operacji lotniczych

Celem Projektu jest dostosowanie krajowego prawa lotniczego do wymogów i standardów określonych w unijnym rozporządzeniu nr 965/2012^[3] („Rozporządzenie”) w zakresie badań na obecność alkoholu i substancji psychoaktywnych u członków personelu lotniczego i pokładowego. Art. 4 ust. 2 Rozporządzenia obliguje państwa członkowskie do zapewnienia, aby „w odniesieniu do operatorów znajdujących się pod ich nadzorem, a także w odniesieniu do operatorów podlegających nadzorowi innego państwa członkowskiego lub państwa trzeciego przeprowadzano badania na obecność alkoholu u członków załogi lotniczej i personelu pokładowego”. Z kolei art. 4 ust. 4 Rozporządzenia wprowadza możliwość przeprowadzania dodatkowych badań na obecność substancji psychoaktywnych innych niż alkohol. 

Obecnie przepisy polskiego prawa lotniczego nie wskazują organu krajowego uprawnionego do przeprowadzania powyższych badań. Zgodnie z założeniami Projektu, prawo do żądania poddania się przez członków personelu lotniczego i członków personelu pokładowego badaniu w celu ustalenia obecności w organizmie (podczas realizacji inspekcji na płycie) zostanie przyznane inspektorom działającym w imieniu prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

Choć w Polsce nade rzadko dochodzi do nieprawidłowości w postaci incydentów alkoholowych personelu lotniczego, na problem nieuregulowania ww. kwestii zwróciła w szczególności uwagę Komisja Europejska, która po przeprowadzonej kontroli przez Agencję Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) uruchomiła w 2024 r. wobec Polski procedurę braku przeprowadzania na lotniskach obowiązkowych testów na obecność alkoholu u pilotów i członków personelu pokładowego, zgodnie z wymogami określonymi w unijnym Rozporządzeniu. 

Inspektorzy działający w imieniu Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z uprawnieniem do przeprowadzania badań personelu lotniczego na obecność alkoholu i substancji psychoaktywnych innych niż alkohol

W myśl założeń Projektu inspektorzy Urzędu Lotnictwa Cywilnego będą uprawnieni do wejścia na płytę lotniska bezpośrednio przed przygotowaniem samolotu i żądania poddania się przez członków personelu lotniczego i pokładowego badania w celu ustalenia ewentualnej obecności ww. substancji w organizmie. 

Inspekcje będą przeprowadzane przy użyciu metod niewymagających badań laboratoryjnych. Zgodnie z założeniami Projektu, badanie na obecność alkoholu w organizmie będzie przeprowadzane zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zaś badanie na obecność środków podobnie działających do alkoholu (tzw. środków psychoaktywnych) odbywać się będzie na podstawie przepisów wydanych w oparciu o art. 129j ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. 

Jak podkreśla przy tym Ministerstwo Infrastruktury (autor Projektu), „zarówno badanie na obecność alkoholu lub innych środków psychoaktywnych w organizmach członków personelu lotniczego oraz członków personelu pokładowego, jak i przetwarzanie danych w tym zakresie są realizacją celu publicznego, zapewnią bezpieczeństwo wykonywania operacji lotniczych oraz pozwolą ocenić zdolności do pracy ww. członków personelu”.

Komentarz ekspertów 

Proponowane przez Ministerstwo Infrastruktury zmiany w zakresie lotniczego prawa krajowego należy uznać za pożądane i uzasadnione społecznie. Abstrahując przy tym od kwestii kluczowej, jaką jest obowiązek implementacji przez państwa członkowskie przepisów unijnego Rozporządzenia, zaproponowany w Projekcie obowiązek (oraz korelujące z nim uprawnienie inspektorów) umożliwi skuteczne kontrolowanie trzeźwości i sprawności psychofizycznej personelu lotniczego, przyczyniając się do zwiększenia bezpieczeństwa i transparentności transportu lotniczego.  

Bezpieczeństwo w transporcie lotniczym stanowi niewątpliwą wartość nadrzędną oraz fundamentalną zasadę funkcjonowania całego systemu lotnictwa cywilnego. Z tego również powodu kluczowe jest zapewnienie przez państwo odpowiednich mechanizmów kontroli, w tym skutecznych narzędzi weryfikacji stanu psychofizycznego personelu lotniczego. Co więcej, wprowadzenie możliwości kontrolowania personelu lotniczego na obecność alkoholu oraz substancji psychoaktywnych innych niż alkohol stanowi istotny element systemowego podejścia do zarządzania bezpieczeństwem, zgodnego z międzynarodowymi (w tym unijnymi) standardami i dobrymi praktykami w lotnictwie cywilnym. 

Prawnicy z Kancelarii Jabłoński Koźmiński posiadają doświadczenie w prowadzeniu skomplikowanych spraw oraz doradztwa w obszarze prawa administracyjnego, w tym prawa lotniczego, a także wiedzę naukową potwierdzoną licznymi publikacjami. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości zapraszamy do kontaktu.

^[1] Założenia dostępne są pod adresem: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy–prawo-lotnicze7 [dostęp: 11 marca 2025 r.].

ZASTRZEŻENIE: Z uwagi na wczesny etap procedowania Projektu przedstawione przez Autorów stanowisko opiera się wyłącznie na aktualnie dostępnych założeniach Projektu oraz informacjach udostępnionych w domenie publicznej. Autorzy pragną zauważyć, że w toku dalszych prac legislacyjnych nad Projektem zarówno zakres, jak i ostateczny kształt proponowanych rozwiązań mogą ulec istotnym modyfikacjom. W konsekwencji Autorzy zastrzegają możliwość zmiany lub uzupełnienia oceny przedstawionej w niniejszej publikacji.

^[2] Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1431 z późn. zm.).

^[3] Rozporządzenie Komisji (UE) nr 965/2012 z dnia 5 października 2012 r. ustanawiające wymagania techniczne i procedury administracyjne odnoszące się do operacji lotniczych zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 216/2008 (Dz. U. UE. L. z 2012 r. Nr 296, str. 1 z późn. zm.).