W dniu 27 lutego 2026 roku Sejm przyjął po poprawkach Senatu projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw. Ten akt prawny powstał na podstawie petycji z dnia 16 lutego 2024 roku przedłożonej przez Naczelną Radę Adwokacką. Najważniejszą zmianą jaką te przepisy wprowadzają jest, przez wiele lat krytykowana przez członków doktryny i praktyków, regulacja pozyskiwania dowodów na popełnienie przestępstwa bez kontroli sądu.

W dniu 11 marca 2016 roku Sejm przyjął ustawę, która legalizowała tzw. „owoce zatrutego drzewa”, tj. dowodów pozyskanych w sposób nielegalny lub przypadkowy podczas prowadzenia kontroli operacyjnej. Zatem, dopuszczalne były podsłuchy, prowokacje, wgrywanie złośliwego oprogramowania szpiegującego (Pegasus), itp. Jedynymi wyłączeniami, które uniemożliwiały wykorzystanie dowodów pozyskanych podczas kontroli operacyjnej były takie, który uzyskano w wyniku zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawieniu wolności (patrz dotychczasowe brzmienie art. 168a kpk).

Przyjęta w ostatni piątek przez Sejm nowelizacja zakłada, że niedopuszczalne jest przeprowadzenie i wykorzystanie dowodu pozyskanego za pomocą czynu zabronionego w rozumieniu art. 1 § 1 Kodeksu karnego, czyli przewidzianego przez ustawę. Prowadzi to do jednoznacznego wniosku, iż ustawodawca znacząco ogranicza możliwość prowadzenia nieograniczonej kontroli operacyjnej wobec społeczeństwa. Ma to istotne znaczenie w obliczu faktu, jak wiele służb ma takie kompetencje i jak rozbudowane mają uprawnienia do prowadzenia czynności dochodzeniowych.

Kolejnym przedmiotem zmian jakie wprowadza się omawianą ustawą jest zmniejszenie uprawnień prokuratora w postępowaniu karnym. Na gruncie zmian wprowadzanych od 2016 roku nastąpiło zaburzenie poziomu ról procesowych na korzyść Prokuratury. Omawiana ustawa między innymi, znosi uprawnienie prokuratora do zawieszenia w czynnościach adwokatów i radców prawnych uczestniczących w czynnościach prowadzonych przez ten organ, jak również uchyla prawo do sprzeciwu prokuratora do wyłączenia jawności postępowania sądowego. Tego typu uprawnienia zaburzały zasadę równości broni w procesie karnym i trzeba zdecydowanie pozytywnie odnieść się do przyjętych rozwiązań.

Ostatnią kategorią zagadnień objętych ustawą są zmiany dotyczące reguł stosowania tymczasowego aresztowania. Przykładowo, Ustawodawca zaproponował podwyższenie górnej granicy dopuszczalności przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania z 8 d 10 lat. Zmiana ta, choć wydaje się kosmetyczna zmieni częstotliwość stosowania tego najdalej idącego środka zapobiegawczego. Kolejną wartą do odnotowania zmianą jest skrócenie maksymalnego czasu stosowania tymczasowego aresztowania z 24 na 12 miesięcy w przypadku gdy oskarżonemu zarzucono czyn zagrożony karą, którego górna granica zagrożenia wynosi 10 lat lub sąd pierwszej instancji wydał wyrok pozbawienia wolności powyżej 3 lat.

Podsumowując, trzeba się zdecydowanie pozytywnie odnieść do proponowanych zmian. Spowodują one, w może nie tak szerokim jak oczekiwany przez Autora zakresie, poprawę i „cywilizowanie” postępowania karnego, które znacząco odeszło od wywodzących się z pierwotnej wersji zasady ochorny praw oskarżonego na rzecz zwiększenia uprawnień strony oskarżającej. Czekamy na więcej! Uchwalony projekt ustawy czeka na decyzję Prezydenta.